Het maatschappelijk vraagstuk

Jaarlijks overlijden in Nederland 500–800 jonge volwassenen (18–45 jaar) plots en onverwacht. Bij een groot deel van deze overlijdens is sprake van een erfelijke hart- of vaatziekte, maar zonder postmortale diagnostiek blijft de doodsoorzaak onbekend. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor eerstegraads familieleden. Uit voorzorg worden zij namelijk langdurig en herhaald cardiologisch gescreend, wat leidt tot psychische belasting, onzekerheid, werkverzuim en hoge zorgkosten. Tegelijkertijd wordt in veel gevallen nooit vastgesteld of er daadwerkelijk sprake is van een erfelijke aandoening. Postmortale diagnostiek (zoals CT-scan, obductie en DNA-onderzoek) kan in een groot deel van de gevallen snel duidelijkheid bieden. Dit voorkomt onnodige zorg, maakt gerichte preventie mogelijk en ondersteunt het rouwproces van nabestaanden.

Postmortale diagnostiek omvat een stapsgewijze combinatie van onderzoeken (o.a. toxicologisch onderzoek, beeldvorming, obductie en genetische analyse) om de doodsoorzaak vast te stellen. Studies laten zien dat bij 50–75% van de onverwacht en jong overleden mensen via postmortaal onderzoek een erfelijke oorzaak wordt gevonden. Wanneer een erfelijke aandoening wordt vastgesteld, kunnen familieleden gericht worden onderzocht en behandeld. Als juist een niet-erfelijke oorzaak wordt aangetoond, kunnen intensieve en langdurige screenings bij familieleden achterwege blijven. Ondanks deze maatschappelijke meerwaarde wordt postmortale diagnostiek in Nederland niet structureel gefinancierd vanuit zorgbudgetten.

Vraag van de DCVA en de Hartstichting

De werkgroep postmortale diagnostiek van de Dutch CardioVascular Alliance (DCVA) en de Hartstichting willen toewerken naar structurele financiering van postmortale diagnostiek bij jong en onverwacht overlijden. Om dit te realiseren is er behoefte aan een onderbouwde maatschappelijke businesscase die inzicht geeft in de maatschappelijke en financiële effecten van postmortale diagnostiek ten opzichte van de huidige praktijk, waar dit onderzoek vaak ontbreekt. De uitkomsten vormen de basis voor gesprekken met stakeholders over duurzame bekostiging van postmortale diagnostiek als onderdeel van preventieve zorg.

Aanpak SFNL

Social Finance NL ontwikkelt in dit project een maatschappelijke businesscase voor postmortale diagnostiek na plotseling overlijden bij jonge volwassenen en werkt toe naar structurele financiering in drie fases:

1. Verandertheorie: Samen met experts en stakeholders brengen we het maatschappelijke vraagstuk, de doelgroepen en de belangrijkste effecten van postmortale diagnostiek in kaart.
2. Maatschappelijke businesscase: De belangrijkste effecten vertalen we naar maatschappelijke kosten en baten, op basis van onder andere zorgkosten, beschikbare data en wetenschappelijke literatuur.
3. Eindrapport en stakeholdergesprekken: De inzichten worden gebundeld in een eindrapport en gebruikt in gesprekken met stakeholders over mogelijke routes naar structurele inbedding en financiering.

Resultaat

Het project zal resulteren in een verandertheorie en maatschappelijke businesscase die inzicht geven in de maatschappelijke waarde van postmortale diagnostiek na plotseling overlijden bij jonge volwassenen. Deze inzichten vormen de basis voor gesprekken met relevante stakeholders, zoals zorgverzekeraars, het Zorginstituut Nederland, de Nederlandse Zorgautoriteit en het ministerie van VWS. In deze gesprekken verkennen we mogelijke routes naar structurele en duurzame financiering van postmortale diagnostiek in Nederland.

Het jeugdstelsel knelt, omdat de vraag naar jeugdzorg blijft toenemen. En ondanks dat goede (jeugd)zorg van groot belang is, kan het vaak ook niet alles oplossen. Steun uit de naaste omgeving kan hierbij een belangrijke rol spelen, maar professionals vinden het vaak moeilijk om deze informele netwerken te betrekken. Een samenleving waarin informele zorg, en er voor elkaar zijn, meer normaal wordt, biedt een belangrijke bron van praktische en emotionele steun. Dit vraagt om een kanteling in het denken en doen van burgers, overheid en zorgprofessionals richting een nieuwe solidariteit.

Stichting Eigen Kracht Centrale is een drijvende kracht achter deze systeemverandering. Een Eigen Kracht-conferentie is een onafhankelijk besluitvormingsmodel dat gezinnen in een kwetsbare positie in staat stelt om met hun informele kring of netwerk te bespreken wat er nodig is en samen een familiegroepsplan op te stellen. Het is een vorm van informele steun die erop gericht om gezamenlijke besluitvorming in te passen in het reguliere systeem en niet naast het systeem te organiseren. Het is daarmee een aanvulling op de professionele hulpverlening, en geen vervanging.

Vraag Stichting Eigen Kracht Centrale

Eigen Kracht Centrale wil het informele netwerk en eigen regie sterker verankeren in het sociale domein, en een bijdrage leveren aan deze systeemverandering. Alhoewel de vraag naar Eigen Kracht-conferenties groot is, is de financiering beperkt. De stichting wil daarom graag haar maatschappelijke meerwaarde beter inzichtelijk maken en meer structurele en resultaatgerichte financieringsafspraken met (nieuwe) gemeenten en andere financiers maken.

Aanpak SFNL

Om een duurzaam financieringsmodel te ontwikkelen hebben we de maatschappelijke impact van Stichting Eigen Kracht Centrale inzichtelijk gemaakt middels een verandertheorie. Aan de hand van stakeholder interviews, deskresearch en beschikbare data stellen we een maatschappelijke businesscase op die de financieel maatschappelijke waarde van de Eigen Kracht Centrale laat zien. Daarnaast ondersteunen we Eigen Kracht Centrale bij het meten en managen van hun impact, onder andere door het inrichten van een impactmonitor. De impactmonitor en de maatschappelijke businesscase vormen de basis voor het verkennen van (nieuwe) duurzame financieringsopties en gesprekken met financiers.

De Gezonde Basisschool van de Toekomst (GBT) is een bewezen succesvolle interventie die gezond eten en lichaamsbeweging centraal stelt in het dagelijks leven van jonge kinderen. Door de schooldag te verlengen, ontstaat er meer ruimte voor gezamenlijk (gezond) lunchen en bewegen, wat bijdraagt aan een gezondere levensstijl. GBT biedt kinderen gelijke toegang tot gezondheids- en ontwikkelkansen, ongeacht hun achtergrond, zodat zij volwaardig kunnen deelnemen aan de maatschappij. Momenteel wordt de GBT-interventie uitgevoerd op negen basisscholen in Venlo, waar het al aanzienlijke impact heeft.

Vraag gemeente Venlo

De gemeente Venlo wil verkennen hoe deze interventie duurzaam gefinancierd en eventueel opgeschaald kan worden na afloop van de huidige financiering vanuit de Regiodeal. De uitdaging is om de (maatschappelijke) waarde van de interventie inzichtelijk te maken voor verschillende stakeholders om zo duurzame en impactgerichte financiering aan te trekken vanuit impactfinanciers.  

Aanpak SFNL

De werkwijze van SFNL begint altijd bij het begrijpen van het voorliggende maatschappelijke probleem. We maken door middel van een verandertheorie en maatschappelijke businesscase inzichtelijk voor welk maatschappelijk probleem de GBT-interventie een oplossing biedt en wat de waarde van de interventie is voor verschillende partijen.  

Wanneer dit helder is, zoeken we gezamenlijk met de gemeente Venlo naar nieuwe en innovatieve (financierings)oplossingen en samenwerkingen om zo te trachten een duurzame impactfinanciering te realiseren. In dit geval doen we dit door het financieringslandschap en de mogelijkheden die dit biedt inzichtelijk te maken en een stappenplan op te stellen, om zo een mix aan financieringsopties in kaart te brengen. We trekken samen met de gemeente Venlo op bij de uitvoering van dit stappenplan.  

Beweegklachten zijn direct en indirect gelinkt aan een groot aantal ziektes en aandoeningen, zoals de toenemende prevalentie van artrose en obesitas. Daarnaast bedreigen beweegklachten de arbeidsproductiviteit en -capaciteit van burgers, wat leidt tot hogere zorgkosten en verlies van maatschappelijke productiviteit. Het Beweeghuis, een initiatief van het Maastricht Universitair Medisch Centrum (Maastricht UMC+), gestart in 2016, richt zich op het bieden van duurzame zorg door middel van een domeinoverstijgend netwerk. In dit netwerk werken medisch specialisten, huisartsen, fysiotherapeuten en beweegcoaches in Maastricht-Heuvelland intensief samen. Het doel is om de beste beweegzorg en -begeleiding te leveren, gericht op preventie en het creëren van maatschappelijke impact door het beheersbaar houden van zorg- en maatschappelijke kosten en het verkleinen van gezondheidsverschillen.

Vraag van Beweeghuis, Invest-NL, ReumaNederland en Noaber Foundation

Beweegklachten leiden tot hoge zorgkosten, maar aangezien ze niet levensbedreigend zijn, staan ze lager op de prioriteitenlijst in de zorg. Ook is het bekostigen van preventie lastig vanwege versnipperde baten en een focus op het betalen voor zorg in plaats van gezondheid in het Nederlandse zorgstelsel. ReumaNederland, Invest-NL, Noaber Foundation en het Beweeghuis verkennen hoe het Beweeghuis duurzaam bekostigd en opgeschaald kan worden en op termijn de bekostiging in het huidige zorgsysteem kan veranderen. Ze hebben Social Finance NL gevraagd hierbij te helpen.

Aanpak SFNL

Social Finance NL heeft met het Beweeghuis een maatschappelijke businesscase op hoofdlijnen opgesteld. Hiervoor heeft het team eerst een verandertheorie ontwikkeld met de werkzame bestandsdelen, aannames, randvoorwaarden en effecten van de aanpak. Deze effecten hebben ze daarna, waar mogelijk, vertaald naar een financiële waarde. Hierbij heeft SFNL niet alleen gekeken naar zorguitkomsten, maar ook naar sociaal-maatschappelijke uitkomsten samenhangend met arbeid en preventie.

Tenslotte heeft Social Finance NL de inzichten van de maatschappelijke businesscase vertaald naar kernboodschappen voor belangrijke stakeholders en vervolgstappen voor duurzame bekostiging, evenals de mogelijkheden en benodigde stappen voor resultaatfinanciering.

Resultaat

De maatschappelijke businesscase laat zien dat het Beweeghuis ruimschoots baten realiseert voor elke euro die wordt geïnvesteerd. De kosten en baten van het Beweeghuis zijn daarbij niet evenredig verdeeld. Met de inzichten van de maatschappelijke businesscase kan het Beweeghuis het juiste gesprek voeren met partners en stakeholders. Dit zowel in Maastricht-Heuvelland als in andere regio’s die ook aan de slag gaan met het Beweeghuis concept.

Over de samenwerking

“De expertise en het rapport van Social Finance NL is een onmisbare sleutel geweest in ons project over domeinoverstijgende zorg. Bovendien kijken we, naast dat er inhoudelijk waardevolle stappen zijn gezet, terug op een ontzettend prettige samenwerking.”
– Louise Blankensteijn, Business Development Manager Life Sciences & Health, Invest-NL

“We blikken terug op een fijne samenwerking met Social Finance NL. Met een goed onderbouwde, betekenisvolle impactanalyse als resultaat!”
– Rob Vanwersch, Programmamanager Beweeghuis en Tim Boymans, Medisch Directeur Beweeghuis

De wachtlijsten voor cochleaire implantaten in Nederland groeien: de wachttijd loopt in sommige gevallen op tot meer dan een jaar, vanaf het moment dat een patiënt in aanmerking komt voor een implantaat. Veel patiënten kunnen in die wachttijd niet meer deelnemen in de maatschappij. Maar een langere wachttijd resulteert ook in minder herstel van het gehoor en dus de toekomstige participatie.

Cochlear Benelux zet zich in om mensen overal te wereld te helpen met hun gehoor. Ze bieden implanteerbare hooroplossingen (cochleaire implantaten) voor mensen die doof zijn of zwaar gehoorverlies ervaren. Daarbij werken ze ook met partners samen om te zorgen voor een grotere toegang tot hooroplossingen voor mensen die dat nodig hebben.

Vraag Cochlear Benelux

Om het probleem van de wachtlijsten aan te pakken, ontwikkelde Cochlear Benelux een kosten-batenanalyse die liet zien dat het waarschijnlijk effectief zou zijn om deze wachtlijst in één keer weg te nemen. Echter was er behoefte om die kosten-batenanalyse te toetsen en te kijken welke financieringsopties daar het beste bij zouden passen. Zodoende vroeg Cochlear Benelux aan Social Finance NL een quickscan uit te voeren om de kosten-bateanalyse te verdiepen en de oplossingsrichtingen te schetsen.

Aanpak SFNL

Social Finance NL heeft een quickscan uitgevoerd, waarin de kosten-batenanalyse is getoetst, verdiept en uitgebreid. Daarnaast is onderzocht hoe de financieringsstromen lopen voor cochleaire implantatie en waar de grootste kansen liggen om meer middelen vrij te maken om de wachtlijsten te verkorten. Eén van de verkende opties was een Health Impact Bond. Ten slotte zijn er vervolgstappen uitgewerkt met handvatten die Cochlear Benelux kan inzetten om hiermee verder te gaan.

Resultaat

De quickscan heeft laten zien dat het maatschappelijk wenselijk is om nu te investeren in het verkorten van de wachtlijsten voor cochleaire implantaten, maar dat dit ook financieel een goede business case betreft. Een van de mogelijke financieringsopties hiervoor is een Health Impact Bond. Ook andere financieringsopties zijn beschreven.

De quickscan is in een rapport opgeleverd en gedeeld met Cochlear Benelux. Op basis hiervan is Cochlear Benelux met potentiële stakeholders in gesprek gegaan over hun mogelijke betrokkenheid bij de vervolgstappen.

Over de samenwerking

“Bij onze ambitie om de wachtlijsten te verkorten voor patiënten met zwaar gehoorverlies die een cochleair implantaat nodig hebben, was Social Finance NL de ideale partner bij het ontwikkelen van quickscan om de maatschappelijke kosten-baten te analyseren en te onderzoeken of een Health Impact Bond het beste instrument is om deze ambitie waar te maken.” – Niels van Druten, General Manager Cochlear Benelux