Het maatschappelijk vraagstuk

Het huidige landbouw- en voedselsysteem put bodem en biodiversiteit uit, terwijl het steeds minder bijdraagt aan gezonde voeding en leefomgevingen. Dit leidt tot stijgende maatschappelijke kosten voor milieu en zorg. Een transitie naar regeneratieve landbouw is vermindert deze negatieve effecten. Deze vorm van landbouw werkt samen met natuurlijke processen om biodiversiteit te vergroten en ecosystemen en bodems te herstellen en te verrijken.

Regeneratieve landbouw levert aantoonbare maatschappelijke waarde op, zoals gezondere bodems, schoner water en lucht en potentieel gezondere voeding. Deze baten komen echter grotendeels terecht buiten het landbouwbedrijf en worden nauwelijks financieel gewaardeerd. Hierdoor ontbreken structurele prikkels voor boeren om de transitie naar regeneratieve landbouw te maken en op te schalen.

Vraag Invest-NL

Invest-NL heeft Social Finance NL gevraagd te verkennen of gezondheidsgerichte resultaatfinanciering kan bijdragen aan een schaalbaar en toekomstbestendig verdienmodel voor regeneratieve boeren. Deze verkenning biedt Invest-NL en betrokken partijen een onderbouwd handelingsperspectief om gezondheid en landbouw via innovatieve financiering te verbinden. Gezondheid kan fungeren als een krachtig inhoudelijk én financieel narratief om nieuwe partijen te betrekken en samenwerking over domeinen heen te organiseren.

Aanpak SFNL

De verkenning bestond uit vier stappen:

• Analyse en deskresearch naar de relatie tussen regeneratieve landbouw, leefomgeving en gezondheid, vertaald in een verandertheorie en effectenkaart met concrete, meetbare outcomes.
• Interviews met stakeholders uit de domeinen landbouw, gezondheid, overheid en financiering om betalingsbereidheid en randvoorwaarden voor resultaatfinanciering te toetsen.
• Synthese en advies over waar, voor welke gezondheidseffecten en onder welke voorwaarden resultaatfinanciering kansrijk is, en hoe dit kan worden vormgegeven in mogelijke vervolgtrajecten.

Resultaat

Regeneratieve landbouw levert gezondheidswinsten op als het gaat om minder blootstelling aan pesticiden, fijnstof en ammoniak. Dat vertaalt zich concrete en meetbare gezondheidsvoordelen voor boeren, agrarisch personeel en omwonenden wanneer een substantieel aantal boeren in een regio de transitie maakt en voldoende areaal regeneratief wordt beheerd.

De manier van werken in regeneratieve landbouw sluit goed aan bij uitkomstgericht financieren. Beide gaan uit van het verbeteren van concrete, aantoonbare resultaten, in plaats van het belonen van inspanningen op papier. Wel zijn er nog meerdere onzekerheden, met name de gezondheidseffecten voor consumenten zijn (nog) niet volledig bewezen en opschaling is niet vanzelfsprekend. Dat maakt gezondheid op dit moment nog geen zelfstandig verdienmodel, maar wel een serieuze en onderbouwde extra waarde die stapsgewijs verder kan worden ontwikkeld.

Door gezondheid expliciet te positioneren als economische schakel kan de transitie naar regeneratieve landbouw een bredere en stevigere basis krijgen.  De logische vervolgstap is daarom om te starten met gerichte, regionale pilots rond meetbare blootstellingsreductie, terwijl tegelijkertijd verder wordt gewerkt aan bewijsopbouw en institutionele inbedding van preventie in financieringsmodellen. Voor Invest-NL ligt hier een mogelijke rol als aanjager door partijen bij elkaar te brengen en mee te bouwen aan een financieringsmodel dat gezondheid stapsgewijs meeneemt in de transitie.

Om gefaseerd toe te werken naar bredere inzet, doen we de volgende aanbevelingen:

1. Start met het inbouwen van resultaatfinanciering voor sterk onderbouwde, meetbare gezondheidseffecten in bestaande (regionale) pilots. Sluit aan bij bestaande regionale omschakelinitiatieven en experimenteer hierin met resultaatgerichte prikkels.
2. Verbreed het perspectief naar planetaire gezondheid. Positioneer gezondheid als systeemuitkomst van mens, voeding, bodem en leefomgeving. Volg en structureer bewijsontwikkeling rond infectiedruk, nutriëntdichtheid en microbiële diversiteit, en betrek financiers vanuit gezondheids-, duurzaamheids- en klimaatrisico’s.
3. Verbind regeneratieve landbouw met preventieve gezondheidsaanpakken
   Koppel regeneratief geproduceerd voedsel aan dieet- en leefstijlinterventies. Dit maakt gezondheidseffecten concreter en beter contracteerbaar en creëert tegelijkertijd een stabielere afzetmarkt voor regeneratieve boeren.

Project ZERO ontwikkelt en test in de Arnhemse wijk Elderveld een integrale aanpak om netcongestie te verminderen en energie beter te benutten. Dit gebeurt door het combineren van inzicht, gedragsstimulering en samenwerking tussen bewoners, gemeente en marktpartijen, zodat de wijk op drukke momenten slimmer met elektriciteit omgaat. Daarbij staan bewoners centraal: zij worden actief betrokken bij het ontwerp en de uitvoering, zodat zij mede-eigenaar worden van de oplossing. Binnen deze aanpak wordt onder andere een interactief wijkdashboard ontwikkeld waarop bewoners inzicht krijgen in wat hun keuzes betekenen voor het energiegebruik in de wijk.

Onze aanpak